Өртөг ба үнэ


4-р сарын 4
16 цаг 40 минут

Ер нь бол өртөг ба үнэ хоорондоо зөрөхөөр л нийгмийн олон асуудал үүсч, авлига шударга бус цэцэглэж, тэнд нь улс төрч нар попорч тоглодог аж.

90 -ээд оны эхээр анх үйлдвэр, завод, дэлгүүр хувьчлагдаж байхад насаараа махны худалдагч хийсэн авгай “орлогоороо цалинжина” гэсэн үгийг бүр огтоосоо ойлгохгүй явсаар насаа барсан нь олон. Дэлгүүр тухайн үед хүнс, бараа түгээх цэг, мөнгө бол барааны талон маягийн байснаа өөрчлөгдөв. Хүмүүсээр дандаа гуйлгуулж мах өгдөг байснаа одоо цалин их авахын тулд хүн гуйж мах зарна гэхээр бүр яагаад ч буухгүй. “Хүн юм авахгүй бол тэгээд дэлгүүр хаагдах уу? Би цалингүй болох уу?” гэж ундууцах нь ганц эрүүл ухаантай асуулт бөгөөд “Тийм” гэсэн хариултанд шууд газар мөргөж унана. Автозасварын газрууд ч бас ижилхэн, өмнө нь хүмүүсээр гуйлгаж, шил юмаар шагнуулж ажилладаг байсан засварчид, механик инженерүүд “хүн орохгүй бол тэгээд би цалингүй юмуу” гэж өнөөх асуултаа асууна. “Хүн үйлчлүүлэхгүй л бол цалингүй” гэдэг маш энгийн ойлголтыг тухайн үед ойлгож ухаарах үйл явц бараг 10-20 жил үргэлжилсэн шилжилт болсон. Одоо ч зарим нь ойлгоогүй л яваа.

Энхсайханы Засгийн газар гурил будаа, элсэн чихэр, талхны үнэ чөлөөлөхөд бас л нийтээрээ эсэргүүцэж байсан нь “Одоо муусайн наймаачид амандаа орсон үнээ хэлнэ” гэж уурлаж билээ. Гурил будаа, талх, элсэн чихрээ дуртай үнээрээ зарна гэдэг ихэнх нь бас сайн ойлгоогүй л явсан хэрэг /одоо ч зарим нь төр засаг үнэ хямдруул гээд л байдаг шүү/. “Цэвэр ус савлаад мөнгөөр зардаг” гэсэн аймшигтай бизнесийг 2000 он хүртэл мэддэггүй байлаа. Ганц аяга кофе бүтэн хоолны үнээр зараад, тэрийг нь уугаад сууна гэхээр төсөөлөх нь хэд байсан бол? Мах төмс гурилын орцоор нь шууд хоолны дүнг бодоод, гуанзнууд шулж байна гэж уурладаг хүмүүс одоо ч байсаар. Хүн мөнгө төлөөд хариуд нь ямар нэг барьцтай, биетэй зүйл авна гэдгийг хар ухаанаараа бол мэдчихээд байгаа юм. Харин яг зах зээлийнхээ дагуу явдаг зарим “нарийн ширийн” бизнэсийг огт ойлгохгүй хэвээрээ. Одоо ч махны чээнжүүдийг нийтээрээ үзэн яддаг хэвээрээ, сүүлд бас нэг муулдаг юмтай болсон нь үл хөдлөх зуучлалынхан. Байр зарах, машин зарах, мах зарах нь өөрөө маш төвөгтэй процесс, цаг зав нерв барсан ажил бөгөөд тэрхүү хүнд төвөгтэй процессийг ажил үйлчилгээ болгох нь тодорхой үнэ өртөгтэй гэдгийг л ойлгож дасахгүй л байгаа хэрэг. Уг нь байр авах, зарах хоёр хүнийг хооронд нь холбох амархан л баймаар юм, яагаад болдоггүй юм бол.. гэж жинхнээсээ гайхацгаана. Болохгүй л болоод тэр биз дээ.

Цахилгаан эрчим хүч, СӨХ, халуун хүйтэн, цэвэр бохир ус, хог хаягдлын хураамж уг нь хүнсний хэрэглээтэй дүйхүйц өртөгтэй байдаг юм билээ гадаад улс оронд бол. Ухаандаа сардаа 500 мянгыг хоол хүнсэндээ зарцуулдаг айл мөн сардаа 500 мянга орчим төлбөр тог, цахилгаан, СӨХ, контортоо төлөх бодит өртөгтэй гэсэн үг. Манайд харин СӨХ, конторын мөнгө бол өгсөн ч болдог, өгөхгүй ч байсан болдог хавсарга маягийн зүйл. Хүнс бол барьцтай учир мөнгө төлөхийг нь ойлгоод байгаа юм, СӨХ, ус дулаан, цахилгаан яг бариад авах юмгүй учир хий хоосон юманд мөнгө төлж байгаа юм шиг уур хүрээд байдаг. Гар утасны үйлчилгээг “хоосон агаар зарж цөм ашиг хийдэг” гээд л муулдаг хүмүүс олон доо олон. Хамгийн их цаг зав, нерв, стресс бардаг тэр зүйлсийг шийдэх нь маш өртөг, зардалтай үйлчилгээ гэдгийг нийтээрээ ойлгоод хэвшчихвэл уг нь.

Бэлчээр нь үнэгүй барьцгүй эд, мал харин үнэтэй барьцтай зүйл гэж бодсоор ирсэн нь худлаа болж, бэлчээр нь ч муудаж дагаад мал нь ч өвчнөөс салахаа болив. Хотынхон цахилгаан, СӨХ, орон сууцны конторын үйлчилгээ нь хамгийн их нерв, стресс бардаг, амьдралд хамгийн чухал асуудлууд хамгийн үнэ өртөгтэй байх ёстой ч нийтээрээ үнэгүй хямд гэсэн ойлголтоосоо салж чадаагүй учир, улс төрчид нь ч олон нийтээ дагаж попордог. Үр дүн нь бэлчээрээ булаалдаж нэгнээ хутгалдаг байсан бол саяхан зогсоолоо булаалдаж нэгнээ хөнөөсөн хэрэг гарав, эвдэрхий лифтний хаалгаар хүүхэд унасан осол гарав, энэ бол зогсоолын ч буруу биш, СӨХ-ын ч буруу биш, явж явж бидний сэтгэлгээний л буруу. Нийслэл хотод бол авто зогсоол, авто граш гэдэг нь машинаасаа илүү үнэ өртөгтэй зүйл гэдгийг бид ойлгохгүй байнаа л гэсэн үг. СӨХ үйлчилгээг бид хамгийн хямд байх ёстой гэдэг хэвшлээсээ салаагүй л гэсэн үг. Хотын төвийн бүх авто зогсоолыг үнэтэй, төлбөртэй болгочих, байрны доод талын зогсоолуудыг ч бас нэг айлд нэг зогсоол гэж хуваарилж өгөөд илүү зогсоолоо нь төлбөр авсан ч болно.. Баян хоосны ялгаа гарлаа, юм бүхнийг мөнгөөр шийдлээ гэж шүүмжлэх л байх. Гэхдээ өмнө нь ч монголчууд машинтай машингүй гээд л баян ядуугаараа ялгардаг л байсан, одоо хүн бүр машинтай болчихсон юм чинь одоо зогсоолтой нь л баян харагдана биз. Миний санаа ч биш л дээ, угаасаа дэлхийн бусад улс оронд хэрэгжсэн, жам ёсны үзэгдэл манайд ч жамаараа явж байна.. Зарим зүйлийг одоо ихэнх нь ойлгохгүй яваад байгаагаас биш, яг л өнөө 1990-ээд оны махны худалдагч эгч шиг. Ер нь бол өртөг ба үнэ хоорондоо зөрөхөөр л нийгмийн олон асуудал үүсч, авлига шударга бус цэцэглэж, тэнд нь улс төрч нар попорч тоглодог аж.

 

Нийтлэлч Аанхаа

Эх сурвалж: Baabar.mn



АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд analiz.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл бичих





Шинэ мэдээ

Б.Алтанчимэг: Азийн аваргын тэмцээнээс ихийг сурч, туршлага хуримтлуулсан7 сар 23. 8:31Цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 26 хэм дулаан7 сар 23. 8:25Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Л.Энх-Амгалан анхны албан даалгаврыг гаргалаа7 сар 22. 19:51Алтай таван богд хайрхан уулын тэнгэрийг тайх ёслол боллоо7 сар 22. 19:41Чанаргүй, үнэтэй эмийн асуудалд бодит өөрчлөлт хийнэ7 сар 22. 12:01Үерийн 19 дуудлагаар үүрэг гүйцэтгэв7 сар 22. 11:51Цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 24 хэм дулаан7 сар 22. 8:26ЭМД-ын шимтгэл төлөлтийн статистик мэдээ7 сар 21. 21:00УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын 100 жилийн ойн баярт оролцлоо7 сар 21. 20:55Баяр наадмын үеэр сайн дурын 24 ажилтан ГССҮТ-д хөтөч, зөвлөн туслагчаар ажиллалаа7 сар 21. 20:52Монгол Улсын 33 дахь Ерөнхий сайдын тэргүүлэн ажиллах Хамтарсан Засгийн газрын гишүүд7 сар 21. 20:46Төрийн тахилгат Бурхан буудай уулын тэнгэрийг тайх ёслол боллоо7 сар 21. 20:43УИХ-ЫН Тамгын газар: УИХ-ын гишүүдээс орон сууц авах хүсэлт ирүүлээгүй7 сар 21. 20:31Хичээлийн жилийн бүтцийг баталжээ7 сар 19. 16:18УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан Говь-Алтай аймагт ажиллаж байна7 сар 19. 16:11ЭМД-ын санд 21 сая 219 мянга 403 төгрөгийг нөхөн төлүүллээ7 сар 19. 11:53Туулбаатарын Тэмүүлэн: Наадамчин олон уухайлаад эхэлтэл би зориг орж байгаа юм шиг л болсон7 сар 19. 11:49С.Бямбацогт: Алдаа дутагдал гаргасан бол шударгаар хариуцлагаа үүрдэг хандлага энэ салбараас тод харагдах ёстой7 сар 19. 11:43Хөвсгөл, Сэлэнгэ аймагт ойн түймэртэй байна7 сар 19. 11:27Умайн хүзүүний хорт хавдраас сэргийлэх, эрт илрүүлж эмчлэхэд ДЭМБ хамтран ажиллана7 сар 19. 11:21Монгол Улсын Их Хурлын 4 дэд хорооны бүрэлдэхүүн7 сар 19. 11:14Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид Бүгд Найрамдах Итали Улсын Ерөнхийлөгч мэндчилгээ дэвшүүлэв7 сар 19. 11:09УНТЭ БНСУ-тай сургалт, судалгааны чиглэлээр хамтран ажиллана7 сар 18. 9:20Цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 30 хэм дулаан7 сар 18. 9:07Эрүүл мэндийн сайд Т.Мөнхсайхан Хавдар судлалын үндэсний төвд ажиллаж, эмч, үйлчлүүлэгчидтэй уулзаж, санал солилцлоо7 сар 17. 10:58Гамшгаар зоолдог "мөнгө"-ний нийгэм7 сар 17. 10:13Наймдугаар сарын 12-ноос иргэний шилжилт хөдөлгөөнийг зогсооно7 сар 17. 8:52Буудлагын тамирчид тэмцээндээ орох боломжтой болжээ7 сар 17. 8:47Цаг агаар: Улаанбаатарт өдөртөө 28 хэм дулаан7 сар 17. 8:31Монгол Улсын Их Хурлын ес дэх удаагийн сонгуулиар байгуулагдсан УИХ-ын 11 Байнгын хорооны дарга, гишүүд7 сар 16. 19:31
Эхлэл  Редакцын бодлого  Холбоо барих
ANALIZ.MN © 2024 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.