Өнөөдөр дэлхийн яст мэлхийн өдөр

1990 оноос хойш жил бүрийн 5-р сарын 23-ныг “Дэлхийн яст мэлхийн өдөр” /World Turtle Day/ болгон тэмдэглэх санаачлагыг анх АНУ-ын яст мэлхийг аврах холбооныхон гаргаж байжээ. Энэ өдөр байгаль орчны өөрчлөлттэй холбоотойгоор яст мэлхийнд ирж байгаа аюул занал, хулгайн ан агнуур, өндгийг нь олноор түүх зэрэг аюулаас болж зарим зүйлүүд ховордож, бараг устах шахаж байгаатай тэмцдэг.

Энэ өдөр ядаж turtle /усанд голдуу амьдардаг, хавтгайдуу хагас хатуу хуягтай, сэлүүр мэт хөлтэй, ургамал болон зарим жижиг амьтдаар ч хооллодог/ болон tortoise /газар голдуу амьдардаг, бөөрөнхийдүү маш хатуу хуягтай, хөлөндөө хуруутай, зөвхөн ургамлаар хооллодог/ хоёрыг ялгаж сурвал зүйтэй гэнэ.

Хуурай газрын яст мэлхийг 300 насладаг гэдэг боловч дунджаар 150 орчим л насладаг байна. Харин далайн яст мэлхийний хувьд дундажаар 40 орчим жил амьдардаг боловч 90 жил амьдран дээд амжилт тогтоосон явдал ч байдаг ажээ.

Энэ өдөр нь зөвхөн хоёр төрлийн ялгааг олж мэдэхэд зориулагдсан өдөр биш бөгөөд Дэлхийн яст мэлхийн өдрийг тэмдэглэхэд хамгийн гол үүрэгтэй оролцдог байгууллагуудын нэг болох Яст мэлхийг хамгаалах бүлэг /The Turtle and Tortoise Preservation Group (The TTPG)/ байгууллагынхан тэдний амьдралд учраад байгаа асуудал, тэдний байгаль орчинд үзүүлдэг нөлөө, хэрхэн хамгаалах талаар гарын авлага бэлтгэж, ард нийтийг соён гэгээрүүлэх, яст мэлхийг хамгаалах аянд нэгдэхийг уриалсан боловсролын хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг.

Мөн гэртээ хуягтай найз бүхий гэр бүл, хүүхдүүд дээр тулгуурлан бусдад энэхүү амьтныг яагаад хайрлах ёстой, хэр үнэнч найз болох талаар нь яриулах нь ч хөтөлбөрийн нэг хэсэг болдог ажээ.

Сонирхолтой нь манай гараг дээрх бүх амьтдаас хамгийн олон жил “оршин тогтнож” буй амьтан нь аварга яст мэлхий юм. Энэ нь тэдний бодисын солилцоо маш удаан явагддагтай холбоотой ажээ. Бас ус хоолгүйгээр хэдэн сараас 2 жил хүртэлх хугацаагаар байж чаддаг нь нөлөөлдөг.

Дэлхий дээр 290 гаруй төрлийн яст мэлхий амьдардаг. Яст мэлхий бол маш тэвчээртэй, амь бөхтэй амьтан юм. Тэдний дархлааны систем нь төрөл бүрийн халдвартай сайн тэмцэж, гэмтэл шарх нь маш хурдан эдгэрдэг байна. Бас тэд удаан хугацаагаар өл хоолгүй байсан ч сульдаж доройтдоггүй нь хачирхалтай.

Бас нэг сонирхолтой зүйл нь: яст мэлхий зүрхний цохилтоо зогсоож, хэрэгтэй үед ажиллагаанд оруулж чаддаг. Зүрхээ зогсоосон яст мэлхий огт хөдөлдөггүй байна.

Эдгээр амьтад манай гараг дээр бараг 220 сая жил ямар ч өөрчлөлтгүйгээр амьдарч ирсэн болохыг эрдэмтэд тооцоолон гаргажээ. Бүр үлэг гүрвэл бий болохоос өмнө яст мэлхий үүссэн гэсэн таамаглал ч байдаг. Тэд огт өөрчлөгддөггүй, хувьсдаггүй нь амьд организмын хувьд хачирхалтай үзэгдэл юм. Байгаль эх үнэхээр сайн ажилласан мэт санагдана. Иймээс тэд ямар ч нөхцөлд зохицож олон жил амьдрах чадвартай байдаг байх.

Удаан болхи ч хүнд гэм хоргүй амьтан. Түүнд бусдыг хазах ч шүд байдаггүй. Гэтэл гэрийн эзэд түүнийг шувуу загасны адил халамжлах ёстой гэдгийг мартчихдаг. Юуны өмнө яст мэлхий хүйтэн цустай амьтан гэдгийг сана.

Тэд бас өвлийн улиралд буюу хүйтэнд яснаасаа дургүй гэж хэлж болно. Усны яст мэлхий тэжээж эхлэх гэж байгаа хүмүүс нэлээд зүйлийг анхаарахад илүүдэхгүй. Аквариум дотроо хуурай шороотой байх хэрэгтэй. Энэ нь усны түвшинээс дээш гарсан чулүу ногоон ургамал байж болно. Тэгээд мэлхий дуртай үедээ уснаасаа гарч хуурай газар байна гэсэн үг. Мөн усны температур хамгийн чухал. Өдөр нь 27-30 хэмийн халуун харин шөнө нь усны темпаратур нь 21 хэмээс доошгүй байна. Мөн өдөр дээрээс нь гэрлээр шарж өгөх хэрэгтэй. Гэрлээ дэндүү ойрхоноос шарж болохгүй. Дулааныг тогтмол байгаа эсэхийг шалгах термометртэй байх хэрэгтэй.

Хамгийн чухал нь усыг өдөр бүр солих. Том аквариумтай усны бохирдох нь бага бол 2-3 хоногт нэг удаа солино. Усны мэлхий өөрөө уснаасаа уудаг учраас ялгадастай бохир ус уусан үед амархан өвддөг. Мөн бохир усанд хийсэн хоолноос болж өвддөг тул хоолыг нь аль болох цэвэрхэн устай байх үед өдөрт 1 өгөхөд хангалттай.

Хуурай газрын мэлхийг тэжээхдээ хамгийн гол анхаарах зүйл нь түүнд зориулсан тусгай шилэн хорготой байх нь нийцтэй. Шилэн дотроо зөөлөн торгон элс дэвсч өгөөд, 28-30 градусын дулаан орчин бүрдүүлбэл сайн. Хэрвээ даарвал хоолоо идэхгүй болдог. Тэгээд ч яст мэлхий дулааны улиралд идэвхжиж, намар эрч хүч нь саардаг. Өвөл болохоор нойр нь ихэсч ичдэг тул түүнийг сэрээх гэж яарсаны хэрэггүй. Зуны цагт наранд аль болох их байлгаж, өвс ногоон дээгүүр гүйлгэж байх нь чухал аж. Түүнийг хааяа угааж болно.

By: Хашир Анжигай ингэж хэлэв Блог