Бодлогоо таниулаагүй цагт боломжоо алдсаар байх нь

 

“ШИНЭ СЭРГЭЛТИЙН БОДЛОГО”  ЦААСНААС “БУУЛАА”. ГЭХДЭЭ…

 

 

 

2019-2021 онд дэлхий даяар цар тахлаас үүдсэн эдийн засгийн хямралд өртсөн. Харин энэ хүнд жилүүдэд Монгол Улс Оюу толгой төслийн хөрөнгө оруулагч нартай хэлэлцээрийн ширээний ард сууж, Монгол Улсын Засгийн газрын 34 хувьд ногдох 2.3 тэрбум ам.долларын өрийг 100 хувь тэглэх, Дубайн гэрээг цуцлах, далд уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулах, гүний уурхай олборлолт эхлэх хүртэлх нэмэлт зардлыг хөрөнгө оруулагч хариуцах зэрэг саналыг тавьсаар байлаа.

Хөрөнгө оруулагч талын зүгээс эхлээд “эвэртэй туулай” харах мэт хүлээн авсан ч хоёр жил хэлэлцээр явагдсаны эцэст Монгол Улсын Засгийн газрын саналыг хүлээж авсан. Өөрөөр хэлбэл, УИХ, Засгийн газар, ард иргэдтэйгээ нэгдмэл байр суурьтай, нэг ойлголттой байж чадсанаар хөрөнгө оруулагч талд харилцан ашигтай байх хувилбарт санал нэгдсэн.

2009 онд эхэлсэн төсөл 13 жилийн дараа баялгийн эздэд үр ашигтай байх хувилбараар шийдэгдсэн гэдгийг бид Засгийн газрын бэлтгэсэн нэвтрүүлгээс хэдэн өдрийн турш үзэж байна. Хэдийгээр зорилтот нэвтрүүлэг ч гэлээ хоёр тал харилцан ойлголцсоноор Оюутолгойн гүний уурхайн олборлолт эхэлж, төсөвт оруулах үр өгөөж гурав дахин нэмэгдэх, жилд тав орчим тэрбум ам.долларын борлуулалт хийх, ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрт 700 орчим тэрбум төгрөг төлөх урьчилсан тооцоо гараад байгаа. Мөн жил бүр 120 сая гаруй ам.доллараар худалдаж авдаг эрчим хүчээ Монголоос авахаар гэрээ хийсэн гээд Оюутолгой төслөөс хүртэх үр өгөөж тодорхой болсон учраас энэ бол Л.Оюун-Эрдэнийн тэргүүлсэн Засгийн газрын түүхэнд тэмдэглэн үлдэх ажил мөнөөс мөн.

Тус уурхайд ажиллаж буй 12 мянган ажилтны 95 хувь нь монголчууд, ханган нийлүүлэгчээр олон арван компани ажиллаж, татвар, хураамж нь  төсвийн 10 гаруй хувийг бүрдүүлж нийт экспортын 15 хувийг бүрдүүлдэг гээд Оюутолгойн төсөл өнөөдөр ч үр өгөөжөө өгч байгааг онцлох нь зүй. Цар тахлын үеийн эдийн засгийн хүндрэлийг даван туулахад Оюутолгой  болон уул уурхайн төслүүд ямар үнэ цэнтэй болохыг ч монгол хүн бүр мэдэрсэн. Оюутолгойн хэлэлцээрийг амжилттай хийж чадсан нь Засгийн газраас дэвшүүлсэн Шинэ сэргэлтийн бодлогыг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг болж эхэллээ.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд саяхан Өмнөговь аймагт ажиллаж, Оюутолгой төслийг түшиглэн Ханбогд сумыг хот болгон хөгжүүлэх хөгжлийн төлөвлөгөөний санамж бичигт хөрөнгө оруулагч талтай гарын үсэг зурах ёслолд оролцсон. Ханбогд суманд Оюутолгой төслөөс ирэх таван жилд 50 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийхээр болсон. Энэ бол Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын Хот хөдөөгийн сэргэлтийн хүрээнд дэвшүүлсэн зорилтын нэг.

Ямар ч байсан Л.Оюун-Эрдэнийн тэргүүлсэн Засгийн газрын дэвшүүлсэн “Шинэ сэргэлтийн бодлого” говь нутагт хэрэгжиж эхэллээ. Гэхдээ…

“ШИНЭ СЭРГЭЛТИЙН БОДЛОГО”-Д ӨМНИЙН ГОВИЙГ ХОТ БОЛГОН ХӨГЖҮҮЛЭХ ЗОРИЛТ ДЭВШҮҮЛСНИЙГ НУТГИЙН ИРГЭД МЭДЭХ ҮҮ

 

 

Шинэ сэргэлтийн бодлого бол эдийн засгийн хараат бус, бие даасан байдлыг бэхжүүлэх, цар тахлын эдийн засагт үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах, хөгжлийг хязгаарлагч хүчин зүйлийг цаг алдалгүй шийдвэрлэх, эдийн засаг, дэд бүтэц болон төрийн бүтээмжийг сайжруулахад чиглэсэн Монгол Улсын дунд хугацааны хөгжлийн бодлого. Үр дүнд нь эдийн засгийн өсөлт дунджаар 6 хувьд хадгалагдаж, нэг хүнд ногдох үндэсний орлого 2 дахин нэмэгдэж, боомтын хүчин чадлыг 3 дахин нэмэгдүүлж, эрчим хүчний эх үүсвэрийг 2 дахин өсгөнө гэж Засгийн газар, УИХ үзсэн юм.

Ерөнхий сайд Өмнөговь аймагт саяхан ажиллахдаа “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын туссан Өмнөговь аймгийг Улсын чанартай хот болгон хөгжүүлэх зорилтын хүрээнд Ханбогд сумыг жишиг хот болгон хөгжүүлэх түүхэн ажлын эхлэлийг тавилаа хэмээн онцолсон ч өөр нэг ажлыг эргэн харах ёстой хэмээн үзэж түдгэлзүүлчихээд ирсэн.

Монгол Улсын хөгжлийн урт болон дунд хугацааны төлөвлөгөөнд туссанаар өмнөговьчууд ирээдүйд улсын чанартай том хотын иргэд болно. Хот гэхээр хүн амын төвлөрөл, худалдаа үйлчилгээ, дэд бүтцийн хөгжил гээд асуудлууд ар араасаа ундарна. Цаашдаа тус аймагт томоохон бүтээн байгуулалтууд өрнөж, олон улсын чанартай автозам, боомт гэдэг амин чухал болох нь тодорхой. Гэхдээ энэ удаад Ерөнхий сайд өмнөговьчуудын хүсэлтээр Цагаандэл Уул боомтын бүтээн байгуулалт, автозамын барилгын ажлыг хойшлууллаа.

Өмнөговь аймгийг худалдаа үйлчилгээний төвлөрсөн томоохон бүс болж хөгжихөд Цагаандэл Уул боомт хамгийн дөт боломжит хувилбар байх.  Тийм ч учраас Цагаандэл Уул боомтыг Шинэ сэргэлтийн бодлогын боомтын сэргэлтийн нэг төслөөр онцолж, эдийн засгийн хувьд ашигтай төсөл гэдгийг бүх шатандаа хүлээн зөвшөөрдөг.

Шинэ сэргэлт бодлогын зургаан зорилтын хамгийн эхэнд боомтын сэргэлт хэмээн  Засгийн газраас  онцолж, Монгол Улс боомтын боймыг тайлахгүйгээр хөгжилд үсрэх байтугай мөлхөх ч боломжгүй гэдгийг Ерөнхий сайд УИХ-ын индэр дээрээс хэлж байлаа.  
Энэ зорилгын хүрээнд Ханги, Цагаандэл, Бургастай, Цагааннуур, Тэс, Арцсуурь, Ханх, Бага Илэнхи, Зэлтэр, Ульхан, Хавирга, Сүмбэр, Баянхошуу, Бичигт зэрэг 14 боомтыг авто замаар холбож, бүс нутгийн эдийн засгийн өрсөлдөх чадварыг үе шаттайгаар сайжруулах зорилтууд дэвшүүлсэн гэж байлаа. Дэлхий даяар эдийн засаг хүндэрсэн энэ үед бидний хүссэнээр 14 боомтын бүтээн байгуулалт нэгэн зэрэг өрнөх боломжгүй. Бас улсын төсвөөр энэ ажлыг ч хийх чадамж одоогоор манай улсад алга. Гэхдээ 6 боомтыг автозамаар холбох төслийн хөрөнгийн асуудал шийдэгдсэн гэдгийг Зам тээврийн хөгжлийн яамны сайд хэлж байсан. Үүний нэг нь Цагаандэл Уул боомтыг автозамаар холбох төсөл. Засгийн газраас 2019 онд концессоор Цагаандэл Уул боомт хүртэлх 270 км автозамын ажлыг эхлүүлэх зөвшөөрөл “Ундрах говь” компанид олгосон ч нутгийн иргэд эсэргүүцсэн учраас зогсчихсон.
Учир нь, автозам ашиглалтад орвол ойр орчмын уурхайнууд амилна гэх тайлбар өгч байгаа юм. Гэхдээ аль суманд, чухам ямар уурхай амилах талаар одоогоор тодорхой мэдээлэл байхгүй. Нутгийн иргэд ойр орчмын 6 сумын нутагт 70 орчим лиценз байгаа гэдэг баримт хэлдэг. Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яамнаас энэ тухай тодруулахад сум бүрээр лицензийн нарийвчилсан судалгааг хийж байгаа.

Уул уурхайн хайгуулын лицензийг нээлттэй, ил тод олгохоор дүрэм журмаа шинэчлэх явцдаа 21 аймгаар явж орон нутгийн удирдлагууд иргэдтэй уулзсан. Хайгуулын лиценз бол байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл харьцангуй бага. Харин ашиглалтын лицензийн хувьд Ашигт малтмалын тухай хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтөөр хатуу шаардлага тавина. Хуулийн төсөлд ашиглалтын А лиценз олгохын өмнө хаалтын төлөвлөгөөг бүрэн баталгаажуулах шаардлага тавьсан. Нөхөн сэргээх хүртэлх бүх эрсдлээ даах нөөц л орд болно. Харин нөхөн сэргээлтийн ажлаа гүйцэтгэх чадамжгүй, байгаль орчин, нийгэм, засаглалын ачаа үүргээ даах чадваргүй төслүүд уурхай болох боломжгүй гэсэн хариулт өгдөг. Ямар ч байсан Хүрмэн, Номгон, Ханхонгор сумын нутгийн уур уурхайн лицензийн мэдээллийг Ашигт малтмалын газраас нарийвчилж гаргахаа илэрхийлсэн. Өөрөөр хэлбэл, дотооддоо мэдээллээ нэгтгэж, нэгдсэн ойлголтод хүрч чадаагүйгээс Цагаандэл Уул боомт болон түүнд хүрэх автозамын бүтээн байгуулалтын ажил саатсан. Мэдээж дэлхий нийтээр байгаль орчин, иргэдийн амьдрах зохистой орчны асуудал нэгт тавигдаж байгаа учраас нутгийн иргэдийн зүгээс тавьж буй шаардлагыг үгүйсгэх арга байхгүй. Гэхдээ Засгийн газар хөгжлийн бодлогоо алсын хараатай боловсруулж, УИХ-аар батлуулсан гэдэгт итгэе. Өмнөговь бол бүх талаараа Улсын чанартай хот болох хамгийн чадамжтай аймаг гэдэгтэй хэн ч маргахгүй. Харамсалтай нь орон нутгийн иргэдийн зүгээс Гашуунсухайт, Шивээхүрэнгийн боомтоо бүрэн ашиглаж чадаагүй байж, гуравдахь боомт байгуулах талаар хөндсөн хэмээн Засгийн газрын буруутгаж байгаа нь үнэн.

Ерөнхий сайдын зүгээс Шинэ сэргэлтийн бодлогод туссан томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд Засгийн газартайгаа орон нутаг нэгдмэл байр суурьтай байх ёстойг анхааруулж, малчидтай холбоотой асуудлыг шийдвэрлэж болно. Гэхдээ цаана нь өөр ашиг сонирхол, улс төр байгаа бол Монгол Улс бүтээн байгуулалтаа газар нутагтаа хэнээс ч хамааралгүй, хуулийн хүрээнд хийнэ гэдэг байр суурь илэрхийлдэг. Экспортын орлогыг нэмэгдүүлэхийн тулд одоо байгаа ордууд дээрээ л түшиглэхээс өөр гарц байхгүй энэ үед дэд бүтцийн ажлаа эрчимтэй явуулж байж байгаль орчноо хамгаалж, хүн ардынхаа амьжиргааг тэтгэнэ гэдгийг хаа хаанаа ойлгох цаг болсон гэдэг.

Тиймээс ч дээрх асуудалтай холбоотой төрийн байгууллагууд болон орон нутгийн удирдлага, ард иргэдийн төлөөллийг оролцуулж “Өмнийн говийн хөгжлийн зөвлөл”-ийг байгуулж, хамтын шийдвэр гаргахаар шийдвэрлэсэн. Мөн хайгуулын лиценз олгох ажлыг ч хойшлуулсан.

 АВТОЗАМ БОЛ ЗӨВХӨН УУЛ УУРХАЙД ЗОРИУЛСАН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТ БИШ

 

 

 

 

 

Цагаандэл Уул боомтын хувьд экспорт, импортын шинэ гарц, бүс нутгийн аялал жуулчлал хөгжих зэрэг олон талын ач холбогдолтой гэж үзэж хоёр улсын байнгын ажиллагаатай жишиг боомт байгуулахаар 2019 онд бүтээн байгуулалтын гэрээнд гарын үсэг зуржээ.

Цар тахлаас үүдэн байнгын ажиллагаатай, олон улсын жишигт нийцсэн боомт ямар чухал ач холбогдолтой болохыг бид мэдэрсэн. Өнөөдөр импортын барааны дийлэнх хувийг Эрээн-Замын-Үүд боомтоор татаж авдгаас үүдэж, үнийн өсөлт, барааны хомсдолд өртөж, иргэдийн амьжиргаанд ч нөлөөлсөн хэвээр байна.  Гэхдээ боомт байгуулна гэдэг хүссэн газартаа хийдэг ажил биш. Хоёр улсын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр, шийдвэр гарч байж ажил хэрэг болдог.

Гол нь багагүй хөрөнгө оруулалт шаарддаг боомт, автозамын бүтээн байгуулалтын төслийг төсвийн хөрөнгө оруулалтаар гүйцэтгэх боломжгүй учраас Ерөнхий сайдын хэлснээр хувийн хэвшилдээ түшиглэж, бодлогоор дэмжиж байж ажил нь урагшилна. Гэвч энэ удаад дотоодын үл ойлголцлоос болоод ямартай ч эхний ээлжинд хөрөнгө оруулалт нь шийдэгдсэн боомт, түүнд хүрэх автозамын бүтээн байгуулалтын томоохон төслийн нэг саатаад байна. Автозам бол зөвхөн уул уурхайд зориулсан бүтээн байгуулалт биш.

Оюутолгой төслийг онцлон дурдахын учир нь бид гадаадын хөрөнгө оруулагч нартай харилцан ашигтай хамтын хэлэлцээр хийж чадсан шигээ дотооддоо хэл амаа ойлголцоод эдийн засгийн ашигтай төслүүдээ хөдөлгөхөөс өөр гарц үгүй.

Гэхдээ судалгаатай, өгөөжтэй, үр ашигтай, ирээдүйд чиглэсэн төслүүдээ хөдөлгөж байж, эдийн засгийн чадамж, иргэдийн амжиргаа, хөрөнгө оруулалтаа сайжруулна. Засгийн газрын хувьд зорилго зорилт, төсөл хөтөлбөрүүдийнхээ ач холбогдлыг иргэдэд ойлгуулах, дотооддоо ойлголцох, хувийн хэвшлийнхээ хөрөнгө оруулалтыг үр ашигтай төсөлд оруулах зэрэг нь эдийн засгийн чадамжаа нэмэгдүүлэхэд чухал алхам болоод байгааг өнгөрсөн өдрүүдэд иргэд, малчдын зүгээс хийсэн тайван жагсаал ч анхаарууллаа.

Дэлхий нийтээр цар тахлын дараа геополитикийн томоохон сорилттой тулгарлаа. Харин бид дотооддоо учраа ололцохгүй толхилцсон хэвээр байна .