ӨНӨӨДӨР: Халим акулын өдөр

2012 оноос эхлэн жил бүрийн 08-р сарын 30-ны өдрийг халим акулын өдөр /Whale Shark Day/ болгон тэмдэглэх болжээ. Уртаараа 14 метр хүрч, 12 тонн жин дартлаа өсдөг энэ аварга амьтны царай зөвхөн ээж нь л хайрлахуйц аймаар байхад жилийн нэг өдрийг яагаад түүнд зориулж байгаа юм гэж гайхдаг.

Учир нь түүнийг өндөр үнэт сэрвээ, махных нь төлөө хайр найргүй агнан, хорогдуулж байгаа тул хүмүүс, улс орнуудыг түүнд анхаарлаа хандуулхыг уриалхад энэ өдрийн зорилго чиглэнэ.

2016 оноос Байгаль хамгаалах олон улсын холбоо /International Union for Conservation of Nature IUCN/ халим акулыг эмзэг төрөл зүйлээс нэн ховордсон амьтдын ангилалруу шилжүүлсэн нь үнэхээр санаа зовох ёстой асуудал болсныг илтгэнэ. Тэгэхдээ зарим тооцоогоор дэлхийн далай тэнгисүүдэд халим акул хэдэн арван мянгаараа амьдарч байгаа гэж үздэг.

Тэдний тоо толгой буурч байгаад олон шалтгаан бий. Хамгийн гол шалтгаан нь ан агнуур. Түүнээс гадна тэд завь, усан онгоцтой мөргөлдөх, загасчдын бусад загсанд тавьсан тор, өгөөшөнд орооцолдох, далайн хог хаягдалд хордох, гэмтэх явдлууд байна. Азийн зарим хэсэгт халим акулын эд эрхтэн, мах зэргээр хийсэн бүтээгдхүүнүүд маш их эрэлттэй байдаг нь хулгайн анд нөлөөлдөг. Далайн амьтдын хорогдлыг ярихад хуванцрыг зайлшгүй дурдах ёстой бөгөөд халим акул хуванцрыг залгиснаар эдгээр хог нь түүний хоол боловсруулах зам, ходоодонд олон асуудлуудыг авчирдаг. Энэ тохиолдолд аварга загас ихэвчлэн өлсөж үхдэг бөгөөд, цаашид юм идэх боломжгүй болох нь элбэг. Эдгээр олон шалтгааныг харахад л тэр олон халим акул ховордоод байгаа, бид тэдэнд зайлшгүй анхаарал хандуулахгүй бол болохгүй болсныг ойлгоно.

Хэрэв та түүний тухай жаахан ч болов мэдлэгээ нэмэгдүүлвэл түүний ямар гайхалтай амьтан болохыг ойлгож, хайрлах болно. Тэдний тухай сонирхолтой баримтаас дурдвал:

Түүнийг хүмүүс халимтай андуурах нь элбэг байдаг. Учир нь тэд манай гараг дээр одоо амьдарч байгаа хамгийн том аварга загас бөгөөд хэлбэр нь ч халимтай төстэй. Хэдийгээр түүний батлагдсан хамгийн урт нь 18,8 метр хүрч байсан ч шүд нь ердөө л зургаахан миллиметрийн урттай байдаг.

Тэдний арьсны толбо нь давтагдашгүй байдаг бөгөөд яг л хүний хурууны хээ мэт. Тиймээс ч судлаачид арьсны толбоор нь өөрийн ажиглаж байгаа халим аккулаа сайн таниж чаддаг.

Халим акулын ан агнуурт өртөмтгий байдгийн гол нь тэрээр гүехэн усанд амьдарч, удаан хөдөлдөгтэй холбоотой. Уг нь 1000 метр гүн хүртэл шумбаж чаддаг боловч тэнгисийн 50 метр орчимтой гүехэн, 21 хэмээс дээш хэмтэй хэсэгт зугаалж, амьдрахыг илүүд үздэг. Түүний дундаж хурд нь 5 км/цаг тул энгийн завь ч түүнийг төвөггүй гүйцнэ. Иймээс л элдэв торонд орооцолдож, завь, усан онгоцтой мөргөлддөг байна. Тэрээр том амаа ангайлган далайн бичил биетэн /Plankton г.м/ болон жижиг загасаар л хооллодог бөгөөд хүнд ямар ч аюулгүй сээр нуруутан.

Энэхүү гайхалтай амьтан нь 80-130 насалдаг хэмээн үздэг бөгөөд анх 1828 онд Өмнөд Африкийн Кэйп Товнд ажиллаж байсан цэргийн эмч Эндрю Смит /Andrew Smith/ “халим акул” гэдэг зүйлийн аварга загас байгааг мэдэж, дараа жил нь олон нийтэд танилцуулсан. Нэрийг түүний ерөнхий хэлбэр, хэмжээ зарим халимтай төстэй ба хүнсээ шүүж идэх нь адил байсантай холбон оноосон.

Та энэ өдөр аквариум юм уу далайд очиж түүнийг харж болно. Хэрэв танай оронд ийм боломж байхгүй бол хүүхдүүдтэйгээ түүний тухай баримтат кино үзэх, тэдэнд байгальд хог хаягдал хаяхгүй, байгаль орчиндоо ээлтэй амьдрахыг зааж болно.

Мөн өөрийн олон нийтийн сүлжээнд түүний өдрийг тэмдэглэж байгаагаа илэрхийлж, энэхүү бичвэрийг #WhaleSharkDay гэсэн хаштагтайгаар байрлуулж энэ өдөрт нэгдээрэй.

Эцэст нь ганц зүйл анхааруулахад энэ өдөр битгий л Эрүү /Jaws/ киног үзээрэй.