“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийн талаарх Улсын Дээд шүүхийн шийдвэр гацаанаас гарах уу

         Өнөөдөр 2025 оны нэгдүгээр сарын 15. “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувьтай холбоотой улс төрийн дажин эхэлснээс хойш яг есөн жил өнгөрчээ. Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд асан Ц.Нямдорж “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийн төлөө сүүлчийн цамцаа урагдтал тэмцэнэ” гэж чуулганы танхимд мэдэгдсэнээс хойш бас есөн жил өнгөрсөн байна. Харин Улсын Дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийг төрд авах үйл явц нь хууль зөрчсөн” гэсэн шийдвэр гаргасан нь 2018 он. Тухайн үед хэвлэлүүд энэ талаар “Улсын Дээд шүүх “Төр дээрэм хийжээ” гэдгийг хуулийн дагуу нотоллоо” хэмээн онцолж байв. “Хоёр жил гаруй сунжирсан “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийн эзэмшилтэй холбоотой асуудалд Улсын Дээд шүүх ийнхүү цэг тавив” хэмээн мэдээлж байлаа. Гэвч Улсын Дээд шүүхийн шийдвэр улс төрийн гацаанд орж, өдгөө долоо дахь жилийнхээ нүүрийг үзэж байна. “Монголын зэс” корпорацийн гүйцэтгэх захирал Ц.Пүрэвтүвшин 2018 оны арванхоёрдугаар сарын 14-нд itoim.mn сайтад өгсөн ярилцлагадаа “Улсын Дээд шүүхээс “Эрдэнэт үйлдвэр”, “Монголросцветмет” нэгдлийг 49 хувийн эзэмшлийн маргааныг өнгөрсөн намар эцэслэн шийдвэрлэж, хууль ёсны хувьцаа эзэмшигч нь “Монголын зэс” корпораци гэж үзсэн. Шүүхийн шийдвэр гараад гурван сар өнгөрсөн ч хэрэгжилт нь гацаад байна. Тийм учраас корпорацийн зүгээс шүүхэд дээрх шийдвэрийг албадан биелүүлэх хүсэлт гаргасан. Үүний дагуу 2018 оны арваннэгдүгээр сарын 16-нд Улсын Дээд шүүхийн тогтоолыг албадан гүйцэтгэх захирамж гаргасан. Уг захирамжийг УБЕГ, ТӨБЗГ-т хүргүүлсэн. Гэвч энэ хугацаанд шүүхийн шийдвэрийг биелүүлээгүй. Дээд шатны удирдлагаас хууль бусаар нөлөөлж, манай компанитай холбоотой шийдвэрийг биелүүлэхгүй, шийдвэр гүйцэтгэгч нар нь ажлаа хийхгүй, манай корпорацийн төлөөллийг хүлээн авч уулзахгүй байна” хэмээн дурджээ. Угтаа Улсын Дээд шүүхийн шийдвэр эцсийнх. Улсын Дээд Шүүхийн шийдвэрийг хувь хүн, хуулийн этгээд дагаж мөрдөх хуультай. Гэвч Улсын Дээд шүүхийн шийдвэр улс төрийн “хориг”-т оров. Яг долоон жил...

            Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар гацаанд орж, тоосонд дарагдсан том төслүүдийг хөдөлгөж эхэллээ. ЗГХЭГ-ын дарга Н.Учралын хэлснээр, 28 жил гацаанд байсан ураны төслийн талаарх хөрөнгө оруулалтын гэрээг нөгөөдөр (2025.01.17) байгуулна. 1964 оноос хойш яригдсан Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүтээн байгуулалт ирэх хавар эхэлнэ, 34 жил шийдвэрлэж чадаагүй эрчим хүчний үнийг чөлөөлөх асуудлыг шийдвэрлэснээр энэ салбарын томоохон төслүүд гацаанаас гарсан, Бөөрөлжүүтийн дулааны цахилгаан станц ашиглалтад орсон, 2003 оноос хойш 60 гаруй удаа хэлэлцээ хийсэн Гашуунсухайт-Ганцмод боомтын хил холболтын төмөр зам, уран ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээг УИХ батлах нэгдсэн шийдэлд хүрсэн. Харин одоо улс төрийн “хориг”-т орж долоон жил гацсан “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийн талаарх Улсын Дээд шүүхийн шийдвэрийг улстөржүүлэхгүйгээр биелүүлэх үү гэдэг асуулт гарч ирж байна. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ “Улс төрийн талцалд цэг тавьж, том төслүүдийг хөдөлгөн гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчдад боломж олгоно” гэсэн утгатай мэдэгдлийг нэг бус удаа хийснээс харвал, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувьтай холбоотой маргааныг нэг их удахгүй эцэслэх болов уу” гэсэн таамаглалыг дэвшүүлж болох л. Учир нь Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ өнгөрсөн оны сүүлчээр захирамж гаргаж, Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваанаар ахлуулан “Эрдэнэт үйлдвэр”, “Монголросцветмет”-ийн 49 хувь, “Оюутолгой”-н татварын маргааныг эцэслэх ажлын хэсгийг шинэчлэн байгуулсан. Энэ ажлын хэсгийг өмнө нь ахалж байсан Сангийн сайд Б.Жавхлан, мөн Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл гишүүнээр нь ажиллахаар болсон. Хамтарсан Засгийн газрын тэргүүн ийнхүү гол гол яамдынхаа сайд нараас бүрдсэн ажлын хэсгийг байгуулсан нь “Ирэх гуравдугаар сард Канадын Торонто хотод болох PDAC форумаас өмнө Монголд болон Лондонгийн Арбитрийн шүүх дээр үүсээд буй маргаанаа нэг мөр дуусгавар болгох гэж байгаа юм байна” гэх нөхцөл байдлыг ч үүсгэлээ. Тиймээс “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувь, “Монголросцветмет”-ийн талаарх маргаан, “Оюутолгой”-н татварын маргааныг яаж эцэс болгох бол гэдэг хүлээлт улс төр, бизнесийн хүрээнд бий. Тэр дундаа “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийн талаарх Улсын Дээд шүүхийн шийдвэрийг гацаанаас гаргаж чадах эсэхээс “Монгол Улс хууль, эрх зүйн орчны хувьд, бизнес эрхлэгчдэдээ халгаатай бус, ээлтэй байж чадах уу. Хуулиа улстөржүүлэхгүйгээр хэрэгжүүлж чадах уу. Улс төрийн талцал, хагаралдаа цэг тавьж чадах уу” зэрэг олон асуулт, эргэлзээтэй бодлынхоо хариултыг гадаад, дотоодын бизнес эрхлэгчид, хөрөнгө оруулагчид олж авах юм. “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийн талаарх Улсын Дээд шүүхийн шийдвэр хэзээ гацаанаас гарах бол...

                                                                                                                                                     Ж.Болд