У.Хүрэлсүхийн хориглон хамгаалалт

       Их тулааны өмнөх нам гүм байдал эцэс болж, Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх хориглон хамгаалалтад шилжлээ. Харин түүний эсрэг талд “У.Хүрэлсүхийн хууль батлагдвал УИХ-ын гишүүний бүрэн эрх гэдэг хамгаалалтгүй болно” гэсэн айдастай бүлэглэлүүд бий. Айдастай хүн тэнэг зоригтой болдог. Тэнэг зоригоор “зэвсэглэсэн” хүн нуувчнаасаа ил гардаг. Тэр дагуу үйл явдал өрнөж эхэллээ. У.Хүрэлсүхийн хуулийг хамгийн түрүүнд эсэргүүцсэн хүн нь УИХ-ын гишүүн, Үндэсний эвслийн тэргүүн Н.Номтойбаяр. Тэрбээр “Парламент, Ерөнхийлөгчийн институци хооронд шүүх, Засгийн газар, Үндсэн хуулийн Цэцийн жинхэнэ “Эзэн” хэн байх вэ гэдэг эрх мэдлийн далд зөрчил, тэмцэл тасралтгүй өрнөдөг хэвээр байна. Сиймхий л гармагц парламентыг харлуулж, Ерөнхийлөгчийн институцийг парламентаас илүү эрх мэдэлтэй болгох “ХААН” чөтгөрийн атгаг санаархал улс төрийн түүхэнд удаа дараа илэрч ирснийг бид маш сайн мэднэ” гэв. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ өнгөрсөн долоо хоногт өгсөн ярилцлагадаа “Ерөнхийлөгч УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төсөл санаачилж, УИХ-д өргөн барилаа. Тийм учраас би ярилцлага өгөхөөр шийдсэн. У.Хүрэлсүх дарга аа, галаар битгий наадаарай. Миний ялалтаар баталгаажсан эрх мэдлээр оролдвол би үндэсний хэмжээний тэмцэлд уриална шүү” гэж дурдлаа. Л.Оюун-Эрдэнэ Ерөнхий сайд, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн гишүүн байсан хүн. Харин одоо УИХ-ын гишүүн. Ерөнхий сайд асан, УИХ-ын гишүүн эфирээр ийм мэдэгдэл хийнэ гэдэг ноцтой.

Л.Оюун-Эрдэнэ, Н.Номтойбаяр нар ингэхэд У.Хүрэлсүхээс айгаад байна уу, аль эсвэл УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах заалттай хуулийн төслөөс айв уу. Үндсэн хуульд зааснаар, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хууль санаачлах бүрэн эрхтэй. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн 2.3-т зааснаар “Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг томилох тухай саналыг УИХ-д өргөн мэдүүлснээс хойш 45 хоногийн дотор УИХ хэлэлцэн шийдвэрлэж чадаагүй бол Монгол Улсын Ерөнхийлөгч УИХ-ыг тараах тухай шийдвэр гаргана. Ерөнхийлөгч УИХ-ыг тараах бол зарлиг гаргана” гэсэн заалт бий. Өөрөөр хэлбэл, УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай “У.Хүрэлсүхийн хууль” нь Үндсэн хууль, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуулиар хамгаалагдсанаараа онцлогтой. Харин түүний санаачилсан хуулийн төсөлд УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах үндэслэлийг юу гэж тусгасан бол…

-Ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнд хуулийн хариуцлага хүлээлгэх боломжийг бүрдүүлэх

-Өргөсөн тангаргаасаа няцаж, ноцтой зөрчил гаргасан гишүүнийг УИХ-ын Ёс зүйн дэд хороо, УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар заавал нээлттэй хэлэлцэж Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрээр эгүүлэн татах

-Гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь шүүхийн эцсийн шийдвэрээр тогтоогдсон бол тухайн гишүүнийг эгүүлэн татах

-Парламентад суудалтай улс төрийн нам, эвслийн хариуцлагыг өндөржүүлж, жагсаалтаар нэр дэвшиж сонгогдсон гишүүн ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргавал эгүүлэн татах

Л.Оюун-Эрдэнэ, Х.Булгантуяа, Н.Номтойбаяр нар ар араасаа гарч ирэн айж сандарсан ярилцлага, мэдэгдэл хийгээд буйн гол учир энэ. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан хуулийн төслийг УИХ баталсан цагаас эхэлж мөрдөнө. Харин яаж… Дээр дурдсан үндэслэлээр тухайн хүнийг УИХ-ын гишүүнээс эгүүлэн татах болбол эхлээд УИХ-ын Ёс зүйн дэд хороогоор хэлэлцэнэ. УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар нээлттэй хэлэлцэж, Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрээр эгүүлэн татна. Нэг ёсондоо, УИХ, Үндсэн хуулийн Цэцээр тухайн гишүүний хувь заяаг дэнсэлнэ гэсэн үг. Өнгөн дээрээ 126 гишүүнтэй парламентын хувь заяаг атгах “У.Хүрэлсүхийн хууль” мэт боловч эрхэм гишүүнийг хуульд заасан үндэслэлээр эгүүлэн татах эсэхийг УИХ, Үндсэн хуулийн Цэц шийднэ. Үндсэн хуулийн 29.3-т “УИХ-ын гишүүн бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхдээ өргөсөн тангаргаасаа няцаж Үндсэн хууль зөрчсөн бол түүнийг УИХ-ын гишүүнээс эгүүлэн татах үндэслэл болно” гэж заасан. Гэвч энэ заалт хэрэгжихгүй байгаа нэг том кейс бол УИХ-ын дэд дарга асан Х.Булгантуяатай холбоотой асуудал юм. Үндсэн хуулийн Цэц “УИХ-ын дэд дарга, УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа Үндсэн хууль зөрчсөн” гэсэн дүгнэлт гаргасан ч тэр УИХ-ын гишүүн хэвээр байгаа. Х.Булгантуяагийн араас хэн хэн чирэгдэж, УИХ-ын гишүүнээс эгүүлэн татагдах бол. Хуульч О.Баасанхүүгийн хэлснээр, МАН-ын дарга асан Л.Оюун-Эрдэнэ, АН-ын дарга асан Лу.Гантөмөр нар УИХ-ын 2024 оны сонгуульд нэр дэвшигчдээ тодруулахдаа хуулийнхны хар дансанд орсон хүмүүсийг нэр дэвшүүлж, УИХ-ын гишүүний бүрэн эрх гэдэг хамгаалалтад оруулсан нь нууц биш.  

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан хуулиас гадна Үндсэн хуулийн Цэц дээр УИХ-ын тухай хуулийн 41.7 дахь хэсэгт “Энэ хууль зааснаас бусад тохиолдолд гишүүнийг албадан саатуулах, баривчлах, цагдан хорих, түүнд шүүхийн журмаар Зөрчлийн хуульд заасан хариуцлага оногдуулах, гэр, албан өрөө, тээврийн хэрэгсэл, биед нь үзлэг, нэгжлэг хийхийг хориглоно” гэсэн заалтаар маргаан үүсгэсэн. Үндсэн хуулийн Цэц энэхүү маргааныг хянан хэлэлцэх дунд суудлын хуралдаанаа 2026 оны гуравдугаар сарын 18-нд хийхээр товлосон ч хойшлуулжээ. Ямартай ч УИХ Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан хуулийн төслийг удахгүй хэлэлцэнэ. Цэц дээрх маргааныг хянан хэлэлцэнэ. Төрийн ордон дахь улс төрийн уур амьсгал өнгөрсөн намрынхаас ч ширүүсэж мэдэх л юм.

С.Тулга