Ногоон эдийн засгийн хөгжилд Монгол Улс тоглогч байх замыг чөлөөллөө

    Монгол Улсад 2026 оны наймдугаар сард зохион байгуулагдах НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын талуудын 17 дугаар бага хурал буюу “COP17”-ийн бэлтгэл, бодлогын түвшний уулзалтууд салбар бүрт зохион байгуулагдаж буй энэ цагт Эдийн засгийн хөгжлийн яаманд өнөөдөр /2026.05.13/ Монгол Улс, БНХАУ-ын экологийн эдийн засгийн коридорын асуудлыг хэлэлцлээ. Энэ үеэр эрдэмтэн судлаачид олон улсын маш чухал хуралдааныг аялал жуулчлалын шинжтэй форум болгох бус Монгол Улсын бодит “ногоон стратеги”-ийг дэлхийд танилцуулах боломж гэж харах хэрэгтэйг сануулжээ. Товчхондоо, ногоон эдийн засаг бол Монгол Улсын дараагийн боломж хэмээв. 

Тэгвэл эрдэмтэн судлаачдын энэхүү саналыг ажил хэрэг болгох буюу дижитал эдийн засгийн суурийг тавих, эрдэмтдийн хүсэж буй “ногоон стратеги”-аа дэлхийд танилцуулах шийдвэрийг өнөөдрийн Засгийн газрын хуралдаанаас гаргалаа. Хиймэл оюунд суурилсан, эрчим хүчний хэмнэлттэй “Ногоон дата төв” байгуулах шийдвэр бол өглөө нь бодож олоод өдөр нь алх цохиж буй шийдвэр огт биш. 

Товчхондоо, “Алсын хараа 2050” урт хугацааны хөгжлийн бодлогод тусгасан “Газарзүйн байршлын давуу талаа ашиглан олон улсын “Мэдээллийн дата төв” байгуулна” гэх амлалт, Таван жилийн үндсэн чиглэлийн “Олон улсын дата төвийн чөлөөт бүс болгох” заалт, Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрийн Хархорум, Ховд, Мөрөн, Чойбалсан хотуудад бүсийн дата төв байгуулах, Үндэсний дата төвийн нөөц төвийг Багануур дүүрэгт байгуулах гэсэн урт болон богино хугацааны амлалтуудыг ажил хэрэг болгож буй залгамж халаатай шийдвэр билээ. 

Цааснаас чөлөөлөгдөх мөрөөдөл 

Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин ирэх долоо хоногт хөрөнгө оруулалтын хийгээд санхүүгийн боломжийг бүрдүүлэх хуулийн төслийг боловсруулан Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулна гэдгээ өнөөдөр мэдэгдэв. Ч.Номин сайд хэлэхдээ “Дэлхий дахинаа дата өгөгдлийг ашиглах хурд жилд 18.2 хувийн өсөлттэй байгаа. Өгөгдлийг хиймэл оюун ухаанд зориулж ашиглах нь ихэсч байгаа учраас эрчим хүчний хэрэглээ 2030 он гэхэд 2 дахин ихэснэ. Энэ нь Монгол Улсад боломж бий болгоно. Улс орон болгонд эрчим хүчинд дата төвийг холбох холболтын ажил 3-10 жилийн хугацаатай хойшилж, хүлээгдэж байгаа учраас ногоон эрчим хүчийг санал болгож буй улс орнуудтай хамтарч ажиллах нөхцөл үүссэн. Газарзүйн байршил, цаг агаарын давуу талаа ашиглаад хямд, найдвартай ногоон эрчим хүчийг санал болгож чадвал өгөгдөлд суурилсан дижитал эдийн засагт тоглогч болох боломжтой.

Олон улсын судалгаанд үндэслэн энэ салбарт гадны хөрөнгө оруулагчдыг татна” гэлээ. Бид энэ салбарт тоглогч байх боломж нь цаг агаар, газарзүйн байршил, олон улсад үүссэн орон зайгаар бий болсон ч эрхзүйн орчин сул, эрчим хүчний эх үүсвэрийн хүрэлцээгүй байдал, дотоодын бизнес эрхлэгчдэд хөрөнгө оруулалт дутагдалтай байгаа нь хөгжлөөс хойш татаж иржээ.

Өмнөх Засгийн газрын үед буюу Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайдаар Ц.Баатархүү ажиллаж байхдаа ч хиймэл оюунд зориулсан “Tier IV” ангиллын ногоон дата төв байгуулах төслийг эхлүүлнэ гэж мэдэгдэж байсан ч эрхзүйн орчноос үүдэн гацаанд ороод байсан нь Н.Учралын Засгийн газрын үед ийнхүү албан ёсны шийдвэр болж, тухайлсан хуультайгаа хамт гараанаас гарахад бэлэн болж байна. “Ногоон дата төв” байгуулах шийдвэрийг гаргахдаа олон жилийн судалгаанд үндэслэсэн бөгөөд хөрөнгө оруулалт татахын тулд гурван шаардлага баримтална. Тодруулбал, 

-Хямд ногоон эрчим хүчний найдвартай хангамж 

-Сүлжээний найдвартай байдал буюу өгөгдлийг дамжуулахдаа аль нэг улсын нөлөөлөлгүйгээр дамжуулах 

-Байгаа өгөгдлийн тусгаар буюу халдашгүй байдлыг хангах явдал. 

Үүний дараа хөрөнгө оруулагчдад зориулсан эрхзүйн орчныг бий болгосноор эдийн засгийн чөлөөт бүсээ тодорхой болгож, шинэ буюу дижитал эдийн засгийн суурийг тавьж, эдийн засгийг солонгоруулах бидний олон жилийн мөрөөдөл цааснаас чөлөөлөгдөх нь ээ. 

Дотоодын аж ахуйн нэгжээ 900 тэрбумаар дэмжинэ 

Дата төвийг барихад олон улсын хөрөнгө оруулагчдыг татахаас гадна энэ чиглэлээр өнөөдөр ч үйл ажиллагаа явуулсаар байгаа дотоодын хөрөнгө оруулагчдыг хэрхэн дэмжих вэ гэдэг нь дараагийн асуулт болно. Гадны хөрөнгө оруулагчидтай хамтран ажиллаж буй дотоодын аж ахуйн нэгжүүд хууль эрхзүйн орчны тодорхойгүй байдлаас үүдэн төслөө гацаанд оруулчихаад гайхшаа барж суугаа. Тэгвэл дотоодын хөрөнгө оруулагч нарт хөнгөлөлттэй зээл олгох, татварын болон татварын бус дэмжлэг үзүүлэхээс гадна хэрэглэгчийг тодорхой болгож өгөх нь ээ. Хэн хэрэглэгч юм, ямар хууль эрхзүйн орчин хэрэгтэй байгаа, олон улсын дата төв байгуулахад эдийн засгийн чөлөөт бүсийг бий болгох асуудлыг эцэслэж шийднэ гэв. Хөгжлийн банк, арилжааны банк, олон улсын банк санхүүгийн байгууллагын хөнгөлөлттэй зээлээр санхүүжүүлэх бодлого баримтлах бөгөөд ногоон зээлийн санхүүжилтийн 900 тэрбумыг дата төв барих дотоодын аж ахуйн нэгжээ дэмжихэд зарцуулна гэсэн сайн мэдээг салбарын сайд дуулгалаа. 

Тэдний барьж байгуулсан дата төвийн хэрэглэгч нь харин төр байна. Иргэний эмзэг мэдээллээс бусад бүх мэдээллийг хувийн хэвшлийн дата төвүүдэд байршуулах байдлаар төр эхний хэрэглэгч болно гэсэн үг.

Өнөөдрийн байдлаар төрийн бүх мэдээлэл “ХУР” системд хуримтлагдсанаар ачаалал үүсгэж хүндрэл учруулдаг учраас эдгээр мэдээллийг тархмал дэд бүтцэд байршуулах замаар гацаанаас чөлөөлнө. Ингэснээр салбар бүхэн мэдээлэл солилцооны дэд “ХУР”-тай болох давуу тал үүсэх юм. Анхан шатны эмнэлэгт үзүүлсэн шинжилгээ, үзлэг гуравдугаар шатлалын эмнэлэгт хүчингүй байдаг, давхардаж шинжилгээ авдаг асуудлыг салбар бүрт “ХУР” системийг хөгжүүлснээр шийдэж, эмнэлгүүд хоорондоо мэдээллээ солилцох боломж бүрдэх нь ээ. Иргэн нэг удаа төрд өгсөн мэдээллээ дахиж өгөх шаардлагагүй буюу Ерөнхий сайд Н.Учралын дэвшүүлсэн “Чөлөөлье” бодлого буюу “Once-Only” зарчимтай нийцэж буйгаараа онцлогтой. Хамгийн чухал нь Засгийн газраас гаргасан энэхүү шийдвэрийг нийтлэлийн эхэнд онцолсончлон НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын талуудын 17 дугаар бага хурал буюу “COP17”-д танилцуулахаар шийдвэрлэсэн нь эрдэмтэн судлаач, салбарын хөгжилд санаагаа чилээдэг хэн бүхний хүсэн хүлээж байсан ногоон эдийн засгийн хөгжилд Монгол Улс тоглогч байх замыг чөлөөллөө.