Зууны нэг өдөр: Зургаадугаар сарын 10-Дэлхийн зайрмагийн өдөр

      Жил бүрийн зургадугаар сарын 10-нд амттаны баяр болох Дэлхийн зайрмагийн өдрийг (World Ice Cream Day) тэмдэглэдэг. Энэ өдрийн тухай түүхийг “Зууны нэг өдөр” буланд онцлон хүргэж байна.

Төрөл бүрийн амттан, десертэд зориулсан баяруудын дундаас энэ өдөр дэлхийн өнцөг булан бүрд хамгийн олон шүтэн бишрэгчтэй баяруудын нэг юм. Учир нь энэ өдөр зайрмаг хэрхэн бий болж, дэлхий даяар тархсан түүхийг сануулдаг. Сүүн бүтээгдэхүүний энэ төрлийг үл тоомсорлодог хүн ховор. Харин хүүхдүүдийн хувьд зайрмаг гэдэг үргэлж баяр баясал байдагтай маргах зүйлгүй бизээ.

1786 оны зургаадугаар сарын 10-нд АНУ-д зайрмагийг олноор нь худалдаалж эхэлсэн гэж үздэг. Тиймээс албан ёсны статустай биш ч, энэхүү баярыг яг энэ өдөр тэмдэглэдэг болсон байна. Үнэндээ ийм баярт албан ёсны статус шаардлагагүй. Санаачилга гарч, олон сая хүн дэмжихэд л дэлхий нийтийн баяр болон түгдэг. Дэлхийн зайрмагийн өдөр ч ийм замаар бий болжээ.

Гэхдээ зайрмагийн түүх хэдэн мянган жилийн тэртээгээс эхтэй. Одоогоос 3000 орчим жилийн өмнө Хятадад мөс, цас, жимсний холимгоор сэрүүцүүлэх амттан хийдэг байв. Хожим нь сүү, мөсийг хольж хийх жор бий болсон ч нууцлан хадгалдаг байсан гэдэг. Мөн эртний Израиль болон Грект ч сэрүүцүүлэх амттан хийдэг байсан бөгөөд өнөөгийн хөлдөөсөн жимсний шүүстэй төстэй байжээ.

Хөлдөөсөн сүү ашигласан жор Европт зөвхөн XIV зуунд, магадгүй Италид анх гарч ирсэн гэж үздэг. Францад XVI зуунд хүрч ирсэн бөгөөд XVIII зуунд сүүн суурьтай сонгодог зайрмаг тэнд бий болжээ. “Пломбир” гэх нэр ч Францаас гаралтай бөгөөд анх бий болсон Пломбьер-ле-Бен хотын нэрээс үүдэлтэй. XIX зуунд энд зөвхөн пломбир төдийгүй зайрмагны аяга, савлагаа ч өргөн дэлгэрсэн байна.

Харин шоколадан бүрхүүлтэй эскимо зайрмаг XX зууны эхээр АНУ-д бий болжээ. Зайрмаг Америкт XVIII зуунд Европын цагаачидтай хамт ирсэн байдаг. Америкийн иргэн Христиан Нельсон зайрмагийг шоколадаар бүрж, шинэ бүтээлээ “Эскимосын бялуу” (Eskimo Pie) хэмээн нэрлэсэн нь хожмын эскимо зайрмаг болсон юм. Мөн вафлин аяган дахь зайрмаг ч АНУ-д анх бий болжээ.

Австрийн нарийн боовны мэргэжилтнүүд шоколадан зайрмагийг, Италийн мэргэжилтнүүд сорбетыг дэлхийд түгээсэн. Сорбет нь сэрүүцүүлэх амттан боловч жинхэнэ утгаараа зайрмагт тооцогддоггүй.

Европын нэгэн адил Орост ч зайрмаг асар их нэр хүндтэй байв. Энэхүү амттан I Петр хаан болон II Екатерина хатан хааны ордны баярын ширээг чимдэг байсан. Харин орос хэл дээрх анхны зайрмагийн жор XVIII зууны төгсгөлд хэвлэгдсэн “Хамгийн шинэ бөгөөд бүрэн хэмжээний хоолны ном”-д нийтлэгдсэн бөгөөд цөцгий, өндөгний цагаан, шоколад, нимбэг, үхрийн нүд, цангис, бөөрөлзгөнө, интоор, жүрж зэрэг орцтой байжээ.

Монголд хэзээнээс зайрмаг орж ирсэн бол, гэхдээ одоо монголын үндэсний үйлдвэрлэгчид олон төрөлтэй зайрмаг үйлдвэрлэж байна. Байгалийн зэрлэг жимсний орцтой гэдгээрээ лав монгол зайрмаг онцлогтой.

Та ямар зайрмагт дуртай вэ?