Дэлхийн томоохон эдийн засгууд мөнгөний бодлогоо чангарууллаа

     Үндэсний мэдээллийн МОНЦАМЭ агентлаг “Эм Ай Си Си ҮЦК” ХХК (MICC Mongolia International Capital Corporation)-тай хамтран уншигчдадаа долоо хоног тутмын Монголын дотоодын болон олон улсын хөрөнгийн зах зээл, эдийн засгийн тойм мэдээллийг хүргэж байна. 

Долоо хоног тутмын хөрөнгийн зах зээлийн болон эдийн засгийн тойм мэдээ

(2026.09.14-2026.09.20)

ОЙРХ ДОРНОД ДАХЬ МӨРГӨЛДӨӨНИЙ УЛМААС ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ ДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ҮНЭ ОГЦОМ ӨСӨЖ БАЙНА

Йемений Хути бүлэглэл болон Саудын Арабын хоорондох мөргөлдөөн хурцдаж, газрын тос, байгалийн хийн нийлүүлэлтийн чухал замууд тасалдсанаар дэлхийн эрчим хүчний зах зээл хүндхэн нөхцөл байдалд ороод байна. Үүний үр дагавар дэлхий даяар мэдрэгдэж байгаа бөгөөд өрх айл, аж ахуйн нэгжүүд зардал өсөх, инфляцын дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэй байна.

Газрын тосны үнэ огцом өсөж, 6-р сард нэг баррель нь 70 ам.доллар байсан бол одоо 108 ам.доллароос давж, бараг 50 хувиар нэмэгдээд байна. Энэхүү өсөлтийн улмаас Их Британид шатахууны үнэ литр тутамд 170 пенсээс давж, 2022 оноос хойших хамгийн дээд түвшинд хүрсэн бол байгалийн хийн бөөний үнэ 7-р сараас хойш бараг хоёр дахин нэмэгджээ. Зохицуулах байгууллагуудын таамаглалаар, 1-р сард Их Британийн дотоодын эрчим хүчний үнийн дээд хязгаар 25 хувиар нэмэгдэж, өрхийн зардлыг жилд дунджаар 440 фунт стерлингээр өсгөх төлөвтэй байна. АНУ-д шатахууны үнэ галлон тутамд 4.32 ам.доллар болж, дизель түлшний үнэ 6 ам.доллароос давж түүхэн дээд түвшинд хүрсэн нь 2022 онд Орос Украинд халдсаны дараах дээд түвшнээс ч өндөр гарлаа.

Эдгээр үнийн огцом өсөлтийн цаана байгаа нийлүүлэлтийн тасалдал нь мэдэгдэхүйц юм. Нэгэн цагт өдөрт 21 сая баррель газрын тос тээвэрлэдэг байсан Ормузын хоолойн урсгал Ираны дайралт болон АНУ-ын хориг арга хэмжээний дараа 8.6 сая орчим болж буурсан байна. Саудын Арабын өдөрт 3.6 сая баррель хүчин чадалтай зам болох Зүүн-Баруун хоолойг дроны дайралтын дараа хаасан бөгөөд засвар нь хэдэн долоо хоног үргэлжлэх төлөвтэй байна. Үүний зэрэгцээ, Хуситууд дэлхийн газрын тосны худалдааны бас нэгэн боомилсон цэг болох Баб аль-Мандаб хоолойн ойролцоох газрыг эзэлж, цаашид тасалдах вий гэсэн болгоомжлолыг төрүүлж байна. Үүнээс гадна Украины дрон Оросын боловсруулах үйлдвэрүүдэд хийсэн дайралт нь дэлхийн дизель хангамжийг бууруулж, аль хэдийн хүндэрсэн зах зээлд дарамт учруулж байна.

Цаашид АНУ болон Ираны хоорондох энх тайвны хэлэлцээ амжилттай болбол үнэ буурах магадлалтай гэсэн хүлээлт байна. Газрын тосны үнэ нэг баррель нь 120 ам.доллар хүртэл огцом өссөний дараа 6-р сард байгуулсан урьдчилсан хэлэлцээрийн үр дүнд үнэ түр хугацаанд дайн эхлэхээс өмнөх түвшиндээ эргэн бууж байв. Гэсэн хэдий ч асуудал шийдэгдэхгүй хэвээр үлдвэл дэлхий нийтээрээ инфляцын байнгын дарамт, үргэлжилж, эдийн засгийн өсөлт сулран, өрхийн амьжиргааны өртөг олон салбарт нэмэгдэх төлөвтэй байна.

АНУ-Д ХҮҮГИЙН ТҮВШИНГ ГУРВАН ЖИЛ ГАРУЙ ХУГАЦААНД АНХ УДАА НЭМЭГДҮҮЛЛЭЭ

АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Сан (Federal Reserve) инфляцын түвшин өндөр хэвээр байгаатай тэмцэх зорилгоор хүүгийн түвшнийг 3.5%-3.75%-иас 3.75%-4% болгон нэмэгдүүлсэн нь сүүлийн гурван жил гаруйн хугацаанд хийгдсэн анхны хүүгийн өсөлт боллоо. ХНС (Federal Reserve) -ийн дарга Кевин Уорш инфляц таван жилийн турш зорилтот түвшин болох 2%-иас дээгүүр байсаар ирснийг онцлоод, үнийн өсөлт эдийн засгийн бусад салбарт тархахаас сэргийлэхийн тулд хүүг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгааг мэдэгдэв. Энэхүү алхам нь үнийг тогтворжуулах, эдийн засгийн урт хугацааны эрүүл байдлыг дэмжих зорилготой хэдий ч орон сууцны зээл, бусад төрлийн зээл болон зээлийн картын хүүг өсгөх замаар хэрэглэгчдийн зээл авах зардлыг нэмэгдүүлэх талтай; харин хадгаламж эзэмшигчдийн хувьд өндөр өгөөж хүртэх боломж бүрдэж байна. 

Холбооны Нөөцийн Системийн бодлого боловсруулагчдын дийлэнх нь он дуусахаас өмнө хүүг нэмж өсгөх, мөн ирэх онд ч цаашид өсгөх магадлалтай гэж үзэж байна. Түүнчлэн тэд инфляц аажмаар буурч, 2029 он гэхэд зорилтот түвшин болох 2 хувь руу эргэн дөхнө гэж таамаглаж байна.

Холбооны Нөөцийн Систем (Federal Reserve) ганцаараа ийм арга хэмжээ авч буй биш юм. Европын Төв Банк зэрэг дэлхийн бусад томоохон төв банкууд мөн өсөж буй инфляцын хариу арга хэмжээ болгон сүүлийн үед бодлогын хүүгээ нэмэгдүүлээд байна.

Дэлхийн хөрөнгийн зах зээлийн тойм

Хувьцааны зах зээл: Үзүүлэлтүүд жигд бус байв. АНУ-ын индексүүд холимог үр дүнтэй байсан (S&P 500 болон Nasdaq бага зэрэг өссөн, Dow буурсан). Японы хувьцаа иений сулралын дунд өсөлттэй байлаа. Дэлхийн хувьцааны сангуудаас 23.2 тэрбум ам.долларын гаргалт гарсан нь сүүлийн есөн сарын хамгийн том гаргалт болов. Харин Азийн зах зээл урсгал татсан.

Төв банкууд: Томоохон эдийн засгууд мөнгөний бодлогоо чангарууллаа. АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Банк хүүгээ 3.75–4% болгож өсгөв, Европын Төв Банк хадгаламжийн хүүгээ 2.5% болгож нэмэгдүүлэв, харин Японы Төв Банк 31 жилийн хамгийн өндөр түвшинд хүрч 1.25% болгон өсгөсөн нь зах зээлд гэнэтийн алхам байлаа. Эдгээр шийдвэрүүд нь нэгэн зэрэг чангаруулах үйл явцыг тодотголоо.

Түүхий эд: Газрын тосны үнэ геополитикийн эрсдэлийн улмаас нэг баррель нь $100-аас дээш хэвээр байна. Тодорхой бус цаг үед хөрөнгөө хамгаалах найдвартай гарц хайж буй хөрөнгө оруулагчид алтыг улам бүр ихээр худалдан авч байна.

Бондын зах зээл: Хөрөнгө оруулагчид чанартай хөрөнгө рүү чиглэв. Засгийн газрын бондын зах зээлд хөрөнгийн урсгал нэмэгдсэн бол өндөр өгөөжтэй өрийн хэрэгслээс хөрөнгө гарах хандлага ажиглагдлаа.

АНУ-ЫН ХӨРӨНГИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ

S&P 500: +0.51%

Dow Jones: -2.03%

Nasdaq: +1.94%

Өнгөрсөн долоо хоногт АНУ-ын хөрөнгийн зах зээлийн голлох индексүүд холимог хөдөлгөөнтэй байлаа. Nasdaq индекс 1.94%-иар өсөж хамгийн өндөр өгөөжтэй индекс болсон бол S&P 500 индекс 0.51%-ийн өсөлттэй хаагдав. Харин Dow Jones индекс 2.03%-иар буурч, бусад гол индексүүдээс мэдэгдэхүйц хоцорсон үзүүлэлттэй байлаа.

Технологийн салбарын хувьцааны өсөлтийн нөлөөгөөр Nasdaq индекс бусад индексээс илүү сайн үзүүлэлт үзүүлэв. Ялангуяа хиймэл оюун ухаан, хагас дамжуулагч болон өндөр өсөлтийн технологийн компаниудын хувьцааны ханш өссөн нь хөрөнгө оруулагчдын эрэлтийг дэмжсэн байна.

Харин Dow Jones индексийн бууралтад АНУ-ын Засгийн газрын бондын өгөөж өсөж, бодлогын хүү өндөр түвшинд удаан хадгалагдах эрсдэлтэй холбоотой болгоомжлол нөлөөлөв. Хөрөнгө оруулагчид зээлийн өртөг нэмэгдэж, эдийн засгийн өсөлт саарч болзошгүй гэсэн хүлээлтээр уламжлалт салбарын хувьцаануудад ашиг хэрэгжүүлсэн байна. Долоо хоногийн онцлох үйл явдал нь АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Сангийн мөнгөний бодлогын шийдвэр байсан бөгөөд энэхүү шийдвэрийн дараа зах зээлд хэлбэлзэл нэмэгдэж, хөрөнгө оруулагчдын анхаарал инфляц болон хүүгийн цаашдын төлөвт төвлөрлөө.

ЕВРОПЫН ХӨРӨНГИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ

FTSE 100: +0.08%

STOXX Europe 600: -0.48%

DAX 40: -0.76%

CAC 40: -0.83%

Өнгөрсөн долоо хоногт Европын хөрөнгийн зах зээлийн голлох индексүүд харьцангуй сул гүйцэтгэлтэй байлаа. FTSE 100 индекс 0.08%-иар өсөж эерэг бүсэд хаагдсан бол STOXX Europe 600 индекс 0.48%-иар, Германы DAX 40 индекс 0.76%-иар, Францын CAC 40 индекс 0.83%-иар тус тус буурлаа.

Европын зах зээлд хөрөнгө оруулагчид мөнгөний бодлогын төлөв, эдийн засгийн өсөлтийн эрсдэл болон олон улсын зах зээл дэх тодорхойгүй байдлыг анхааралтай ажигласан хэвээр байв. Ялангуяа экспортын чиг баримжаатай Германы компаниудын хувьцаанд дарамт үүссэн нь DAX 40 индексийн бууралтад голлон нөлөөлжээ.

Харин Их Британийн FTSE 100 индекс ашигт малтмал, эрчим хүчний салбарын томоохон компаниудын харьцангуй тогтвортой үзүүлэлтийн нөлөөгөөр өсөлттэй хаагдаж, бүс нутгийн бусад индексүүдээс илүү тогтвортой байлаа.

Нийт дүнгээрээ Европын хөрөнгийн зах зээл тайлант долоо хоногт болгоомжлол давамгайлсан төлөвтэй байсан бөгөөд хөрөнгө оруулагчид бодлогын хүү, инфляцын чиг хандлага болон эдийн засгийн өсөлтийн төлөвтэй холбоотой мэдээллийг хүлээсэн хэвээр байна.

АЗИЙН ХӨРӨНГИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ

Nikkei 225: +2.14%

KOSPI: +3.01%

CSI 300: +0.74%

SSEC: +1.16%

Эдгээр зах зээлийн дундаас Японы Nikkei 225 индекс хамгийн сайн үзүүлэлт үзүүлж, тухайн долоо хоногт 2.14%-иар өссөн байна. Хятадын Shanghai Composite индекс 1.16%-иар өссөн нь тус улсын дотоодын зах зээл тодорхой хэмжээний тогтвортой байдлаа хадгалж буйг илтгэлээ. Ерөнхийдөө өнгөрсөн долоо хоногт Азийн хөгжингүй орнуудын томоохон зах зээлүүдээс Япон улс тэргүүлсэн бол Хятадын зах зээлийн үзүүлэлт холимог шинжтэй хэдий ч тогтвортой байв.

Ш. БАТБОЛД